De Leegheid Van Relevante Informatie

Ken je dat?

Je bent lekker aan het schrijven maar die laatste zin wil maar niet komen. Dus schrijf je verder en verder en verder…

Ergens in die hele lange tekst bevindt zich de relevante informatie. Woorden waarop je toekomstige klanten zitten te wachten.

Klanten die waardering zoeken, gemakkelijker werk willen, gezond willen zijn, geen angst willen hebben, plezier willen maken, geld willen besparen, gemak zoeken, gelukkig willen zijn, er aantrekkelijk willen uitzien, meer vrije tijd willen en geld willen verdienen. En nog veel meer.

Klanten hebben behoeften. Alle klanten. Alle mensen. Over die behoeften gaat communicatie. En over de manier waarop jij mensen helpt het probleem van die behoeften op te lossen.

Jij hoofdpijn? Ik aspirine! Jij een mooi kapsel? Ik kan knippen! Jij bent druk? Ik leer je tijdmanagement!

Daarover schrijven is relevant. De leegheid van relevante informatie gaat over teksten waarin geen woord gemist kan worden en ieder nieuw woord er een te veel is.

Acht Mini Saga’s Van 50 Woorden

Mini saga’s zijn korte teksten van precies 50 woorden, exclusief de titel. Deze acht saga’s maken deel uit van een serie die ik schreef voor een communicatiecampagne.

 

Nieuw #1

“Ik ben nieuw hier”, zei het meisje op haar eerste werkdag tegen de vrouw die naast haar aan de lopende band bonbons inpakte.

“Voor hoelang?”, was het antwoord terwijl haar vingers de bonbons behendig op de juiste plek plaatsten.

“Tot nu”, zei het meisje. Ze begon bonbons in te pakken.

Afscheid #2

“Ik ga weg”, zei de vrouw. Ze torste een volle koffer.

“Voor hoelang?”, zei de man die naar een voetbalwedstrijd keek. “Haal me eerst een bier.”

De vrouw zette de tas neer, liep naar de keuken, pakte de grootste fles die ze kon vinden en sloeg hem de hersens in.

Bomen planten #3

Voor ieder kleinkind had de oude man een boom in zijn tuin geplant. Toen de dag naderde dat hij zou sterven riep hij al zijn kleinkinderen bij zich en toonde hen hun boom. “Deze tuin is van jullie”, zei hij. “Maak er een bos van”.

Er staat nu een grote houtzagerij.

Voor altijd #4

“Ik wil een frisse wind”, zei de bedrijfsleider die tegenover ons zat. Een enthousiaste veertiger. Hij wilde moderne communicatie. Voordat we iets konden zeggen kuchte de man aan het hoofd van de tafel.

Hij wees naar een stapel papier op de tafel. “Van mijn grootvader, zijn ideeën zijn voor altijd.”

Darlings #5

Professionals brengen meer ideeën om zeep dan ze kunnen gebruiken. Voor de opdrachtgeefster, een handelaarster in yacon knollen, was deze handelwijze helaas een brug te ver. Van haar met moeite gewrochte, hakkelig geschreven tekst moest toch iets overblijven. Dat vond ze zelf. Dus kozen we  voor “En toen gebeurde het..”

Mislukkeling #6

Successen uit het verleden zijn waardeloos. Hun functie is ons te brengen waar we nu zijn. Toch staan ze vaak op websites. De nieuwe klant woonde in een zomerhuisje naast een beek. “Schrijf over mijn verleden”, zei hij, “maar dan wel over mijn mislukkingen. Daar leren mensen het meest van”.

Hou het kort #7

De nieuwe manager kookte over van ambitie, wist hoe de wereld er uit hoorde te zien en had een heldere kijk op zijn eigen succes. Helaas vertilde hij zich aan de keurig uitgeschreven speech. “Dat kan ik beter”, moet hij gedacht hebben. Helaas begreep niemand de bedoeling van de openingstekst.

Soms #8 FB

Soms denk ik dat ik het niet kan. Dat ik geen nieuwe ideeën meer kan bedenken. Er geen nieuwe teksten op mijn beeldscherm verschijnen. Ik in een briefing plots niet meer snap waar het weer over gaat. Kortom, soms vind ik mezelf een mislukkeling. En daar is niks mis mee.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De Kip Of Het Ei Van De Eenzaamheid

In een tweetal projecten waar ik momenteel bij betrokken ben speelt eenzaamheid een rol. Het is een boeiend en actueel onderwerp dat regelmatig een prominente plaats krijgt in kranten en tijdschriften. Soms betreft het overledenen die door niemand worden gemist. Soms betreft het ouderen die in een tehuis wonen en waar vrijwel niet naar wordt omgekeken of mensen die in een isolement zijn geraakt door taalproblemen. Het zijn mensen die door hun omgeving uit het oog zijn verloren.

eenzaamheid, natuur, mist, vaagheid, verdwalen, verdwaald zijn, eenzaam voelen
Mist over het landschap

Een van onze buurtgenoten is mevrouw R., een actieve dame van midden tachtig die regelmatig de fiets pakt om boodschappen te doen in het winkelcentrum. Ze krijgt bijna dagelijks bezoek van haar kinderen, kleinkinderen, neefjes en nichtjes en laat zich per taxi naar iedere verjaardag brengen. Ze praat graag en veel met voorbijgangers en heeft zo te zien een druk sociaal leven. Toch vertelt ze in ieder gesprek tenminste één keer hoe eenzaam ze zich voelt als ze alleen is in haar huisje. Haar contacten en de aandacht die ze krijgt bieden onvoldoende tegenwicht tegen haar gevoel van eenzaamheid. Terwijl zij absoluut niet ongezien en ongehoord door het leven gaat.

In 1974 verscheen de bestseller ‘Zen en de kunst van het motoronderhoud’ van Robert Pirsig. In het boek maakt een vader, die door een elektroshock behandeling zijn geheugen is kwijtgeraakt, samen met zijn zoon een tocht door Amerika op een motor. Het boek gaat over het onderscheid tussen oppervlakkigheid tegenover de onderliggende werkelijkheid. Het doorbreken van deze oppervlakkigheid noemt Pirsig ‘Kwaliteit’.

Kwaliteit is een belangrijk begrip dat in mijn vakgebied. Het is het verschil tussen falen en succes, tussen gelezen worden of na de eerste regel in de papierbak te belanden. Tussen mensen enthousiast maken en blijven boeien of ze op een kwalijke manier vervelen met saaie woorden en zinnen waar geen eind aan schijnt te komen.

Misschien is ons gevoel van eenzaamheid wel het gevolg van een tekort aan sociale kwaliteit.

Vier Manieren Om Middelmatigheid Te Vermijden

Wie kiest voor middelmatigheid kiest niet. Kiezen betekent zoeken naar iets bijzonders, iets waardevols waarin je jouw energie kwijt wilt. Een kenmerk van succesvolle ondernemers. Kiezen betekent energie, tijd en aandacht op één punt focussen en daarbij te blijven. Ook als het een keertje tegenzit. Middelmatigheid is je conformeren aan je concurrenten. Dat je genoegen neemt met het minimum. Denkt dat het toch wel niks zal worden. Op de website Quartz schrijft Drew Williams een blog (engels) met als titel “$1 is too much for most startups to spend on marketing“. Voor de meeste starters is één dollar voor marketing al teveel. En dat is jammer. Jammer voor je plan, voor je zelfvertrouwen, voor je werkplezier, voor je klanten en uiteindelijk voor je eigen portemonnee. Denk nu niet dat ik dit alleen schrijf voor jou als startende ondernemer. Heel wat ondernemingen en vooral organisaties leiden aan dit syndroom van middelmatigheid. Het past ook een beetje bij onze opvoeding en onze aard, “Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg”.

Stap Voor Stap

Iedere onderneming begint met een eerste stap. Een succesvolle onderneming begint met een forse stap. Een stap die goed is voorbereid, waar over is nagedacht, die een doel heeft en een planning om bij dat doel te komen. Goede voorbereiding, goede afspraken met jezelf  en een duidelijk doel brengen je waar je wezen wilt. Vergelijk het met een vakantie. Stel je wilt naar Arbois, een leuk stadje in de Jura en de geboorteplaats van Louis Pasteur, de uitvinder van de pasteurisatie techniek. Dat is je doel. Je wilt er twee weken kamperen op camping ‘Les Vignes‘.  Vervolgens komen er vragen op als ‘hoe kom ik daar’, ‘wat neem ik mee’, ‘wanneer wil ik er aankomen’ en ‘wat mag het kosten’. Stap voor stap bedenk je wat er nodig is. Zo werkt ondernemen ook. En communiceren ook. Zo kom je uiteindelijk bij je doel.

Goede Communicatie Vermijdt Middelmatigheid

Als communicatieadviseur is vooruitdenken mijn belangrijkste bezigheid. Waar willen mijn klanten heen, wat hebben ze daar voor nodig, wanneer willen ze daar aankomen en wat gaat het opbrengen. Door de doelen net iets hoger te stellen, de deadlines net iets korter en de opbrengst net iets meer ontstaat er een vorm van noodzaak, van urgentie. Waardoor middelmatigheid geen kans krijgt. De kans op succes toeneemt. Het eindresultaat beter kan worden dan verwacht.

Een goed communicatieplan is daarbij een waardevol hulpmiddel.

Wie Schept Heeft Een Streepje Voor

Creatieve mensen hoor je zelden. Ze gaan hun eigen gang, worden zelden gehinderd door angsten of besluiteloosheid en zetten stap na stap.

Soms ontmoet ik ze ergens. In een tijdelijk samenwerkingsverband, op een studiedag of omdat ze iets van mij willen weten.

Een belangrijke eigenschap van creatieven is hun nieuwsgierigheid. Een vraag is meestal het gevolg van een reeds ingezet proces en kritiek maakt deel uit van de oplossing. Maar wat maakt deze mensen nu zo succesvol? Creatieve mensen weten wat ze willen scheppen. Dat kan een schilderij zijn maar ook een onderneming, een project, een ontdekkingsreis of een nieuw productieproces. In mijn visie is dit een belangrijke drive. Ze hebben hun doel al voor ogen, weten hoe het er uit moet zien, wat het gaat betekenen en waarom het gedaan moet worden. De enige vraag is de manier waarop. Wat is er nodig aan kennis, mensen en geld? En, zeker zo belangrijk, wat is er NIET nodig?

Zo ontmoette ik recent een ondernemer wiens website ik niet kon vinden. Zijn brede grijns sprak boekdelen. “Heb ik niet”, was zijn antwoord, “Pas als ik hem écht nodig heb maak ik er een”. Zo’n antwoord in de tijd waarin een website gezien wordt als de ‘backbone’ van een organisatie. Je moet maar durven. Hij durfde. En hij was een geslaagde ondernemer. Echte scheppers roeien vaak tegen de stroom in en doen dat heel succesvol.

Als ex-docent roepen deze ontmoetingen bij mij altijd de vraag op of je creativiteit, het lef om dingen anders te scheppen dan gangbaar, te leren is. In twintig jaar heb ik ogenschijnlijk kansloze leerlingen succes zien hebben en leerlingen die alles mee hadden jammerlijk zien mislukken. Wat ik van die ondernemer, en van mijn leerlingen, heb geleerd is dat zelfscheppende mensen hun energie richten op hun doelen en proactief zijn. Ze hebben alleen al daarom een streepje voor.

Waarom Een Website Op Een Blik Soep Lijkt

Een blik soep bestaat uit drie onderdelen, de verpakking, het blik en de soep. Hoe smakelijker de verpakking en hoe eenvoudiger het blik geopend kan worden, hoe meer mensen smullen van de inhoud. Behalve als die inhoud niet te pruimen is. Dan kan de soepfabrikant wel inpakken. Hoe mooi en hoe makkelijk de buitenkant ook is, als de inhoud niet lekker is koopt niemand vaker dan één keer zo’n blik soep. Wat voor een blik soep geldt gaat ook op voor websites. Een mooie website met een eenvoudige navigatie maar met een oninteressante inhoud wordt zelden vaker dan een keer bezocht.

Wat zit er nou zoals in soep? Water, bouillon, kruiden, groente en vermicelli; ze horen er in de juiste hoeveelheden in te zitten. Teveel water of teveel zout maken er een laffe of een zoute substantie van. Terug naar de website. Gemakkelijk gevonden worden en er leuk uitzien is één, goede content hebben is twee. Daarover vooraf nadenken is geen kwestie van luxe, maar van noodzakelijke voorbereiding. Interessante tekst maar niet teveel. Foto’s die een verhaal vertellen en filmpjes die kort en boeiend zijn. Een goede, duidelijke tekst bij de producten of diensten. De content bepaalt de kwaliteit van iedere website. Beter een kleine eenvoudige website dan een statussymbool dat er uitziet als een veelkoppige draak. Zoals de soepproducent zijn klanten meeneemt op een smaakavontuur, zo moet een website de bezoekers aan de hand meenemen langs zoveel mogelijk avontuurlijke pagina’s. Zorg er dus voor dat er iets te beleven is. En dan geen filmpje van anderhalf uur over een bijzonder productieproces maar een van drie minuten over de voordelen die iemand als klant ten deel vallen. Een website die er uit ziet als een smakelijk bord soep wordt een bezoekerstrekker.

Positief Gedrag Is Een Warme Knuffel

Communicatie en marketing zijn behoorlijk harde wetenschappen. Toch draait het uiteindelijk om emotie. Een voorbeeld hiervan is een hype. Zonder logische oorzaak gaan groepen mensen hetzelfde gedrag vertonen. Er ontstaan virale filmpjes op You Tube, mensen trekken opeens twee verschillende sokken aan of verbergen hun pet onder een capuchon. Op de aandelenmarkt ontstaat plotseling een verkoopgolf en huizen worden in korte tijd meer of minder waard. Allemaal gevolgen waarvan de oorzaak onbekend is. En alsof dat allemaal nog niet voldoende is laat menselijk gedrag zich maar moeilijk veranderen. Toch heeft reclame effect op de verkoop en bevordert communicatie het begrip tussen mensen. Van de vele factoren die hierbij een rol spelen belicht ik er drie.

  • vriendelijkheid

Zoals bot gedrag mensen afstoot zorgt vriendelijkheid voor toenadering. Een glimlach, een vraag of hulp gewenst is, een groet. Kleine dingen die belangrijk zijn tussen mensen. Zonder toenadering is communicatie moeizaam. Goede communicatie, vriendelijk gebracht, brengt mensen dichterbij.

  •  betrouwbaarheid

Zeggen wat je doet en doen wat je zegt is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Voor betrouwbaarheid is het belangrijk om zowel jezelf als de ander serieus te nemen. Voor ondernemers geldt dat één fout tien klanten kost en tien goede acties één klant oplevert. Weten wat je zegt kun je voorbereiden, een tekst uit de ‘losse pols’ bergt veel gevaren in zich.

  •  enthousiasme

Het is gedrag dat vaak gekoppeld wordt aan mensen die gemakkelijk van hun woorden afkomen. Mooie verhalen werken altijd. Toch is voor enthousiasme niet altijd een goed verhaal nodig maar wel authenticiteit. Enthousiasme moet echt zijn. Hier speelt, veel meer dan bij vriendelijkheid of betrouwbaarheid, emotie een grote rol. Een oprechte stuntelaar is echter, en dus effectiever, dan een verkoper die braaf zijn tekstje opdreunt.

Drie factoren die helpen. Maar de belangrijkste factor zijn we zelf. Welke warme knuffel zouden we zelf willen hebben? Dat te weten is de gouden sleutel die binnen communicatie elke deur opent.

Wat We Van Een Potje Touwtrekken Kunnen Leren

In de afgelopen decennia zijn scholen, banken, bedrijven en woningbouwverenigingen steeds groter geworden. Veel van deze kolossale organisaties zijn inmiddels failliet of ontmanteld en opgedeeld in kleine stukken. Logisch, groot werkt namelijk niet. Natuurlijk geeft het status als je de baas bent van zo’n kolos maar uit het oogpunt van functionaliteit en communicatie zijn het wangedrochten. Dat klein beter werkt als groot weten we al heel lang. Al in de 19e eeuw bewees een Franse landbouwkundige, Max Ringelmann, dat de individuele productiviteit afneemt naarmate de groep groter wordt. Zijn experiment was simpel maar doeltreffend. Hij verbond een vijf meter lang touw aan een apparaat waarmee je krachten kunt meten, een ‘dynamometer’. De trekkracht van één student stelde hij op 100%. Vervolgens trokken twee studenten aan het touw. De trekkracht per student was nu nog maar 93%; bij acht personen was het al teruggelopen naar 50%. Dit ‘Ringelmann effect’ is in de 20e eeuw op veel andere manieren gemeten en bevestigd. Leden van een grote groep spannen zich individueel minder in dan leden van een kleine groep. Sommige moderne bedrijven hebben dit uitstekend begrepen. Ze hebben hun organisatie aan dit effect aangepast en opgedeeld in kleine, zelfstandige groepen. Hun productiviteit per werknemer is groter dan gemiddeld.

Het ‘Ringelmann effect’ geldt ook voor communicatie. Kleine groepen communiceren beter. Zo worden afspraken beter onthouden, wordt nieuwe informatie sneller verwerkt en is het onderlinge vertrouwen groter. Ook worden kansen beter benut doordat er minder sociale druk is. In de manier waarop we communiceren is het ‘hoe’ zeker zo belangrijk als het ‘wat’. En dat hebben we allemaal ontdekt dankzij het experiment van Ringelmann die studenten aan een touwtje liet trekken.

Is Jouw Werk Ook Een Privilege?

Studeren is een privilege” zei M., naast me in de auto. Een aantal keren per jaar schrijven we ons in voor een workshop, meestal op het gebied van filosofie of psychologie. De workshop waar we net vandaan kwamen had als titel “Levenskunst, zingeving of zelfzorg”. Van de dertig aanwezigen waren er drie man. Verder was iedereen wit, erudiet en voorzien van een positieve, oplossingsgerichte levenshouding. Een select gezelschap waaruit prachtige verhalen, goede voorbeelden en verrassende inzichten kwamen. Met als gemeenschappelijke kenmerken ‘interesse in de medemensen’ en ‘betrokkenheid’. Inzichten delen is dan echt een voorrecht. Dit soort bijeenkomsten zijn niet alleen inspirerend maar bieden ook veel stof voor een goed gesprek. En voor columns. Deze morgen was, voor mij, de wereld heel eventjes een ideale plek. Waar mensen met oprechte interesse naar elkaar luisteren, waar veel vragen worden gesteld en waar complimenten worden uitgedeeld. Tussen mensen die elkaar tot dat moment nog nooit eerder hebben gezien. Heel bijzonder. Helaas is het beeld van de dagelijkse werkelijkheid genuanceerder. Met als uitschieters mensen die zich uitsluitend richten op hun problemen en geen kans zien te kijken naar oplossingen.

Wat voor mensen geldt, gaat ook op voor organisaties. Ook daar zien we leiders die zich richten op problemen en anderen die gefocust zijn op oplossingen. Uit psychologisch onderzoek weten we dat mensen die zich richten op oplossingen een succesvoller, en vaker ook gelukkiger, leven leiden. Voor bedrijven zal dit ongetwijfeld ook gelden. Wie bij zo’n club werkt zal de uitspraak van M. beamen en zeggen: “Mijn werk hier is een privilege”.

Deze column verscheen eerder op de website van deOndernemer.

Vragen Stellen Is Geen Kunst Maar Een Vaardigheid

Vragen stellen is niet eenvoudig. Maar wel belangrijk. Er zijn veel redenen waarom mensen geen vragen stellen. Zo vertelde een lerares, die als vrijwilliger taalles gaf aan buitenlandse kinderen, dat haar Chinese leerlingen nooit een vraag zullen stellen omdat dat niet past in hun cultuur. Kom er dan maar eens achter wat ze niet begrepen hebben. Een andere reden is het verschil in karakter, de ene mens is van nature nieuwsgieriger dan de andere. Zo zal de ene mens, die een moeilijk woord tegenkomt, de betekenis opzoeken in een woordenboek. En zal een ander er gewoon overheen lezen. Soms wordt vragen stellen geassocieerd met ‘dom’. Wat onwaar is, wie veel vraagt komt veel te weten. Vragen stellen is dus een manier om slimmer te worden. In plaats van het woord ‘dom’ is ‘onzekerheid’ beter op z’n plaats. Ooit had ik zo’n onzekere baas die nooit iets vroeg maar altijd bleef steken in commentaren achteraf. Hij maakte het werk voor zichzelf, en voor ons, moeilijker dan nodig was. Het was niet bepaald een periode waaraan ik met blije herinneringen terugdenk.

Vragen en bevraagd worden zijn belangrijke communicatie processen. Daarom wat tips.

  • Leidt je vraag in
  • Geef de reden waarom je de vraag stelt
  • Kies het juiste moment
  • Formuleer iedere vraag helder en kort
  • Vraag nooit om meer informatie dan je nodig hebt
  • Check het antwoord door terugkoppeling
  • Bedank degene die je het antwoord gaf

Hoe opener je zelf bent, hoe veiliger je overkomt en hoe groter de kans dat je een vraag kunt stellen. En dus een antwoord krijgt. Als je vragen stellen moeilijk vindt, oefen dan op mensen die je graag iets vertellen over hun hobby, vakantie of werk. In ieder mens woont een verhalenverteller. Door te oefenen wordt je een goede vragensteller.

Netwerken Is Een Kwestie Van Doorzetten

Het doel van netwerken is een onbekende op het juiste moment de juiste dingen vertellen. Zo bevond ik me vanavond te midden van sportbestuurders, wat ambtenaren en een wethouder. Samengeperst in een sportkantine met een te grote bar, te weinig stoelen en een overdaad aan verbruikte lucht. Het presentatiescherm stond tegen de achtermuur, onzichtbaar door brede ruggen van staande aanwezigen. Verder was de koffie redelijk, de cake vers en het geluid van de sprekers, allemaal mannen, knetterhard. Doel was een plan achter te laten bij de juiste persoon. Wat lukte, ik raakte er zelfs twee kwijt.

Netwerken is geen spelletje voor gejaagde mensen. Er is een behoorlijke dosis geduld voor nodig, wat overigens geen garantie is voor succes. Zo moet het plan eerst bedacht en geschreven worden. Het eerste werkstuk is altijd te uitgebreid, te groot en te chaotisch. Na een nachtje rijpen wordt het gestript, alle overbodige woorden en zinnen gaan er uit, alinea’s verwisselen van plaats en de motivering krijgt extra accenten. Wegleggen, wandelen, en weer herschrijven totdat het iets wegheeft van een leesbaar geheel. Hoogste tijd voor de specialisten. Een ter zake kundig adviseur geeft zijn mening en een redacteur leest het geheel kritisch door. Dat laatste lijkt misschien vreemd voor een professional maar is het niet. Wie veel schrijft valt snel in een soort stramien met het gevolg dat er een saai verhaal ontstaat. Door een goede redactie wordt de tekst weer fris. Als laatste volgt de opmaak; het lettertype, de regelafstand, illustraties en bladspiegel. Naast de omslag mogen dat maximaal vier A4’tjes zijn. Na een nachtje slapen volgt de laatste controle. En dan maar hopen dat het plan op de juiste plek terecht komt. Zo’n netwerk project is een van de spannendste onderdelen van mijn vak. En ook een van de aller leukste. Helemaal als het ook nog iets gaat opleveren.

Zo Binnen Zo Buiten

Communicatie is de wetenschap van het leggen van verbindingen tussen mensen. Een vader kan een goed gesprek hebben met zijn zoon, een arts kan de patiënt zinvolle informatie geven en een voetbalscheidsrechter kan fluiten voor buitenspel. In de begintijd van deze wetenschap was er een simpel schema voor communicatie, ‘zender > bericht > ontvanger’. In de loop van de tijd werd dit schema steeds verder uitgebreid. Psycholoog Julius Fast schreef in 1970 zijn bestseller “Body Language”, in het Nederlands vertaald als ‘De taal van het lichaam’. Communicatie was niet langer meer een simpel bericht maar bleek te bestaan uit een hele reeks berichten. Die elkaar op hetzelfde moment zelfs konden tegenspreken. “Ik hou van jou” tegen je geliefde zeggen met gebalde vuisten en norse blik is geen geloofwaardige communicatie. Niet alleen onze houding maar ook onze kleuren bleken een boodschap te bevatten. Harmonieuze kleuren zijn betrouwbaar, contrasterende kleuren stoten af. Kleurenadviseurs helpen mensen om kleding te kiezen die past bij hun type; voor de een zijn dat primaire kleuren, de ander is meer gebaat bij pastel of bij warme herfsttinten. Allemaal zenders die hun eigen boodschap hebben.

Bedrijven hebben binnen communicatie een bijzondere positie. Zij hebben ontvangers aan twee kanten. Aan de ene kant bevinden zich de klanten, mensen van buiten de onderneming die iets kopen. Aan de andere kant zijn er de medewerkers die arbeid aanbieden. Zij krijgen instructies en opdrachten om uit te voeren. Het lijkt alsof een bedrijf een Januskop is, een hoofd met zowel aan de voorkant als aan de achterkant een gezicht. Zo lijkt het. In werkelijkheid communiceert een onderneming op precies dezelfde manier met de medewerkers als met de klanten. Ondernemingen blijken maar één communicatiecultuur te hebben die geldt voor alle ‘ontvangers’. Een goede verstandhouding met de medewerkers geldt ook voor klanten en omgekeerd. Leuke tip voor sollicitanten, benader eens een klant van je toekomstige baas voor informatie. Zo binnen zo buiten.